Na czym polega ochrona własności?

Na czym polega ochrona własności?

 

uścisk dłoni na spotkaniu

“Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia” – jest to cytat z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednoznacznie wynika z niego, że każdy z nas ma prawo do własności i to własności różnego rodzaju, między innymi intelektualnej czy rzeczowej. Jednak co w sytuacji, kiedy własność taka jest zagrożona? Czy można ją chronić? I na czym w ogóle polega ochrona własności? Dziś spróbujemy wyjaśnić tę sprawę.

Czym jest własność?

Pojęcie własności jest jednym z najszerszych i zarazem podstawowych praw rzeczowych. Prawo to pozwala właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób. Zatem prawo to daje właścicielowi możliwość korzystania z maksimum uprawnień względem rzeczy, którą posiada. Warto jednak zaznaczyć, że właściciel nie może korzystać z rzeczy ani nią rozporządzać w sposób sprzeczny z przepisami ustaw, zasadami współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa. Do tego istotny jest fakt, że właścicielem może być każdy podmiot prawa cywilnego, z pewnymi wyjątkami (między innymi, właścicielem nieruchomości nie może być cudzoziemiec bez stosownego zezwolenia).

Ochrona własności – czy istnieje?

Na samym początku zaznaczyliśmy, że o prawie własności wspomina Konstytucja. Okazuje się jednak, że Konstytucja w artykule 21 i 64 gwarantuje również ochronę własności. Czytamy tam, że “Rzeczpospolita Polska chroni własność (…)” oraz że własność ta “może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.” Zatem możemy śmiało powiedzieć, że prawo własności jest chronione i to konstytucyjnie. Do tego kodeks cywilny zapewnia dość szerokie uprawnienia właściciela w stosunku do osób, które naruszają jego własność. Najważniejsze z tych uprawnień służących ochronie własności to roszczenie windykacyjne oraz roszczenie negatoryjne. Czym one są?

Roszczenie windykacyjne

Roszczenie windykacyjne opisuje artykuł 222. § 1. kodeksu cywilnego. Czytamy tam, że właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, żeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Takim uprawnieniem może być między innymi dzierżawa, najem, użytkowanie wieczyste albo także służebność gruntowa. Warto jednak zaznaczyć, że przy roszczeniu windykacyjnym właściciel musi przedstawić dowód własności rzeczy, której roszczenie dotyczy. W wypadku nieruchomości może to być księga wieczysta, ponieważ domniemywa się zgodność prawa wpisanego do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W sytuacji takiej wystarczy, że właściciel przedstawi odpis takiego dokumentu. Zresztą już sam taki dokument stanowi pewnego rodzaju ochronę własności. Przecież jeśli mamy jakąś własność, to powinniśmy posiadać dokument to potwierdzający. Innymi formami dowodu stwierdzającego posiadanie czegoś są akty notarialne i ich odpisy, orzeczenia sądowe i decyzje administracyjne. Co ciekawe, w prawie istnieje także możliwość udowodnienia posiadania czegoś nawet w przypadku braku pisemnego dowodu. Wtedy ustala się prawo własności na podstawie zeznań świadków.

Roszczenie negatoryjne

Drugim rodzajem najważniejszych roszczeń służących ochronie własności rzeczy są roszczenia negatoryjne. Jest to roszczenie o bardzo szerokim zakresie, jednak ogólnie przyjąć można, że roszczenie negatoryjne przysługuje aktualnemu właścicielowi, którego prawo własności zostało w różnoraki sposób naruszone, jednakże z wyłączeniem pozbawienia faktycznego władztwa nad rzeczą. Aby to dobrze zrozumieć posłużmy się przykładem takiego działania, a będzie nim między innymi połów ryb w cudzym stawie, skierowanie odpływu wody deszczowej na cudzą nieruchomość, budowa na cudzym gruncie, jeśli oczywiście wcześniej nie zostało to prawnie uregulowane. W takich sytuacjach właścicielowi przysługuje prawo do roszczenia o przywrócenie stanu zgodnego z prawem oraz zaniechanie naruszeń. Warte podkreślenia jest to, że wspomniane „przywrócenie stanu zgodnego z prawem” nie jest tym samym co „przywrócenie stanu poprzedniego”. Oznacza raczej przywrócenie właścicielowi niezakłóconego władztwa, czyli na przykład rozbiórkę postawionego nielegalnie budynku.

Na czym polega ochrona własności?